Με σταθερή πορεία από το 2014, η Αντιδήμαρχος Πολιτισμού του Δήμου Αγρινίου, Μαρία Παπαγεωργίου, μιλά στο AgrinioDaily.gr για τις επιλογές, τις δυσκολίες και το όραμα που διαμόρφωσαν την πολιτιστική πολιτική της πόλης. Από τη μνήμη και την παράδοση μέχρι τη σύγχρονη δημιουργία και τη νέα γενιά, αναλύει πώς ο πολιτισμός μπορεί να γίνει εργαλείο συνοχής, παιδείας και εξωστρέφειας.
Συνέντευξη στον Σωκράτη Τσόμπο
Ποια ήταν τα βασικά κίνητρα που σας οδήγησαν να αναλάβετε τον τομέα του Πολιτισμού στον Δήμο;
Απάντηση – Δεν ήταν θέμα κινήτρων. Ήταν μια επιλογή ευθύνης. Από την πρώτη στιγμή, το 2014, όταν ο δήμαρχος Αγρινίου, ο κ. Παπαναστασίου, μου πρότεινε να αναλάβω τον τομέα του Πολιτισμού, κατάλαβα ότι δεν μιλάμε για κάτι τυπικό ή συγκυριακό. Για μένα ο Πολιτισμός είναι κοινωνική συνοχή, μνήμη και προοπτική. Δέχτηκα την πρόταση με στόχο να φύγουμε από το αποσπασματικό των εκδηλώσεων και να χτίσουμε μια συνεκτική πολιτική, με συνέχεια, εξωστρέφεια και συμμετοχή. Να δοθεί χώρος στη νεολαία, στήριξη στους συλλόγους και ζωή στους πολιτιστικούς μας χώρους. Αν υπάρχει ένα κίνητρο, είναι ακριβώς αυτή η ευθύνη.
Πώς θα περιγράφατε το προσωπικό σας όραμα για τον πολιτισμό της πόλης όταν αναλάβατε το 2014 και πώς έχει εξελιχθεί μέχρι σήμερα;
Απάντηση – Δεν είμαι άνθρωπος των οραμάτων, αλλά των επιλογών μέσα στον κοινωνικό και δημόσιο χώρο. Όταν ανέλαβα το 2014,η προσωπική μου επιδίωξη ήταν ο πολιτισμός να αποκτήσει σταθερό ρόλο στην καθημερινή ζωή των πολιτών. Να φύγουμε, δηλαδή, από τις σκόρπιες δράσεις και να περάσουμε σε μια συνειδητή πολιτιστική πολιτική, με συνέχεια, ταυτότητα και προσανατολισμό. Αυτή η πολιτική βασίστηκε σε τρεις άξονες: α) ιστορία και μνήμη ως ζωντανό κομμάτι της πόλης, β) στήριξη της σύγχρονης δημιουργίας, και γ) άνοιγμα του πολιτισμού στην κοινωνία. Με τα χρόνια αυτό ωρίμασε. Σήμερα δίνουμε μεγαλύτερη έμφαση στη δικτύωση με τους φορείς, στη σύνδεση του πολιτισμού με την εκπαίδευση και τον δημόσιο χώρο, καθώς και στη δημιουργία θεσμών που αντέχουν στον χρόνο.
Τι σημαίνει για εσάς «πολιτιστική ανάπτυξη» σε έναν δήμο της περιφέρειας;
Απάντηση – Από τη μία είναι η πολιτιστική κληρονομιά: τα μνημεία, τα μουσεία, οι αρχαιολογικοί χώροι, αλλά και η άυλη παράδοση: οι μνήμες, τα ήθη και τα έθιμα που συγκροτούν την ταυτότητα του τόπου. Αυτά δεν αρκεί απλώς να τα διατηρούμε μουσειακά, πρέπει να τα εντάσσουμε δημιουργικά στο σήμερα.
Ταυτόχρονα έρχεται και η ανάγκη για υποδομές: να συντηρηθούν, να εκσυγχρονιστούν και να δημιουργηθούν νέοι πολιτιστικοί χώροι που να ανταποκρίνονται στις ανάγκες μιας πόλης που εξελίσσεται. Αυτές οι προσπάθειες απαιτούν συνεργασίες, βάθος χρόνου και συντονισμό με θεσμούς και φορείς.
Από την άλλη πλευρά, υπάρχει ο σύγχρονος πολιτισμός. Η στήριξη των σημερινών δημιουργών, των καλλιτεχνών, των συλλόγων, των ανθρώπων που παράγουν πολιτισμό τώρα.
Και όλα αυτά δεν έχουν νόημα χωρίς πολιτιστική παιδεία. Η πρόσβαση στην τέχνη και στην εκπαίδευση διαμορφώνει όχι μόνο δημιουργούς, αλλά καλύτερους θεατές, πιο σκεπτόμενους και ενεργούς πολίτες.
Ποιες πολιτιστικές δράσεις ή θεσμοί θεωρείτε ότι έχουν αφήσει το πιο ισχυρό αποτύπωμα όλα αυτά τα χρόνια;
Απάντηση – Από τα πρώτα πράγματα που αντιμετωπίσαμε όταν αναλάβαμε τον Σεπτέμβριο του 2014, ήταν η διοργάνωση των Χριστουγεννιάτικων εκδηλώσεων και αποφασίσαμε ότι η πόλη πρέπει να ζει πολιτιστικά και τα Χριστούγεννα. Μέχρι τότε αυτό δεν υπήρχε. Και η αλλαγή φάνηκε αμέσως: ο δημόσιος χώρος γέμισε ζωή, δημιουργήθηκε αίσθηση γιορτής και ο κόσμος γεμίζει κάθε χρόνο το κέντρο.
Σημαντικό αποτύπωμα αφήνουν και οι αποκριάτικες εκδηλώσεις, που συνδέθηκαν συνειδητά με την τοπική παράδοση, όπως οι μπούλες και ο βλάχικος γάμος.
Ο θερινός και ο χειμερινός δημοτικός κινηματογράφος, επίσης, αποτελούν ριζωμένες βαθιά κοινωνικές δομές σταθερές και ανοιχτές σε όλους με μικρό αντίτιμο και με ταινίες πρώτης προβολές, συναυλίες, θεατρικές και ειδικές δράσεις. Η πρόσφατη αναβάθμιση με τα τελευταία συστήματα θέασης, εντάσσει σήμερα τον χειμερινό δημοτικό μας κινηματογράφο «Άνεσις» ανάμεσα στις ποιοτικότερες αίθουσες προβολής της χώρας. Ιδιαίτερη θέση στην συλλογική μνήμη της τοπικής μας κοινωνίας κατέχει και η Κινηματογραφική Λέσχη, που για πολλές δεκαετίες τώρα φέρνει τον ποιοτικό κινηματογράφο στην καθημερινότητα της πόλης.
Τα Χαλκούνια της Μεγάλης Παρασκευής, επίσης είναι ένα στοιχείο ταυτότητας μοναδικό, καθώς και το Διεθνές Φολκλορικό Φεστιβάλ του Αυγούστου το οποίο είναι ένας θεσμός που γεφυρώνει πολιτιστικά το Αγρίνιο με ανθρώπους και φορείς πολιτισμού από όλον τον κόσμο και διακτινίζεται σε όλες τις ενότητες του Δήμου.
Η 11η Ιουνίου, η απελευθέρωση της πόλης, που θεσμοθετήθηκε και αποκτά κάθε χρόνο μεγαλύτερο βάθος, το Μαθητικό Φεστιβάλ Θεάτρου, που ξεπέρασε τα τοπικά όρια και δημιούργει πραγματική παιδεία, η Έκθεση Αιτωλοακαρνάνων Εικαστικών και οι εορτασμοί του Αγίου Χριστοφόρου που ενισχύουν τον πολιτιστικό ιστό, είναι γεγονότα και δράσεις που υπηρετούμε με συνέπεια και δημιουργούν συνέχεια, μνήμη και προσδοκία.
Ιδιαίτερη αναφορά θέλω να κάνω στην δημιουργία μιας καινούριας πολιτιστικής υποδομής. Είναι η «Μόνιμη Έκθεση της Συλλογής Ν. Ράππου», μια πραγματικά εξαιρετική και μοναδική συλλογή η οποία στεγάζεται στο κτίριο της Παλαιάς Δημοτικής Αγοράς Αγρινίου
Πώς στηρίζεται η τοπική πολιτιστική δημιουργία (σύλλογοι, καλλιτέχνες, νέοι δημιουργοί);
Απάντηση – Η στήριξη της τοπικής πολιτιστικής δημιουργίας, δεν είναι μόνο θέμα χρημάτων – ούτε θα μπορούσε να είναι. Οι δυνατότητες των δήμων είναι συγκεκριμένες. Το βασικό είναι η συνεργασία. Να έχεις ανοιχτές διαδικασίες για τους συλλόγους, τους καλλιτέχνες, τους νέους ανθρώπους που δημιουργούν. Να μη λειτουργείς σαν γραφείο εγκρίσεων, αλλά σαν συνοδοιπόρος. Στην πράξη αυτό σημαίνει χώρους, υποδομές, ένταξη δράσεων στο πρόγραμμα, θεσμική και ηθική στήριξη. Χωρίς διακρίσεις, χωρίς «μεγάλους» και «μικρούς». Συχνά το πιο σημαντικό που μπορεί να προσφέρει ο Δήμος είναι το βήμα και η εμπιστοσύνη. Και πάνω απ’ όλα, η συνέχεια. Μια σχέση που χτίζεται καθημερινά και, παρά τις δυσκολίες, τελικά αποδίδει.
Υπάρχουν δράσεις που απευθύνονται ειδικά στη νέα γενιά και στους μαθητές;
Απάντηση – Ναι, υπάρχουν στοχευμένες και σταθερές δράσεις για τη νέα γενιά και τους μαθητές, και αυτό είναι από τους πιο ουσιαστικούς άξονες της πολιτιστικής μας πολιτικής. Στηρίζουμε συστηματικά όλες τις εκπαιδευτικές δομές του Δήμου στον πολιτισμό: η Φιλαρμονική, τα Εικαστικά, η παραδοσιακή μουσική και οι χοροί, η εκμάθηση μουσικών οργάνων, οι χορωδίες αποτελούν μια συνειδητή επένδυση στην πολιτιστική παιδεία της πόλης. Παράλληλα, υπάρχουν δράσεις που απευθύνονται άμεσα στους μαθητές, με κορυφαίο παράδειγμα το Μαθητικό Φεστιβάλ Θεάτρου, που έχει αφήσει ισχυρό αποτύπωμα. Επίσης διοργανώνονται εκθέσεις, διαγωνισμοί και αναλαμβάνονται πρωτοβουλίες μέσα στα σχολεία, με θέματα που αφορούν την ίδια την πόλη. Συνεργαζόμαστε στενά με το Μουσικό Σχολείο Αγρινίου, που είναι πραγματικό πολιτιστικό κόσμημα για όλη την περιοχή. Τέλος σε κάθε εκδήλωση φροντίζουμε να υπάρχει επαφή με τα παιδιά. Γιατί αν ο πολιτισμός δεν φτάσει στη νέα γενιά, δεν έχει μέλλον. Αυτό είναι κάτι που προσπαθούμε να υπηρετούμε με συνέπεια.
Πώς μπορεί ο πολιτισμός να λειτουργήσει ως εργαλείο κοινωνικής συνοχής και συμμετοχής των πολιτών;
Απάντηση – Ο πολιτισμός μπορεί να γίνει ένα από τα πιο δυνατά εργαλεία κοινωνικής συνοχής και συμμετοχής, και αυτό το βλέπουμε καθημερινά στην πράξη. Οι πολιτιστικοί θεσμοί δημιουργούν κοινά σημεία αναφοράς, κοινές εμπειρίες και μνήμη. Όταν οι άνθρωποι συναντιούνται σε μια γιορτή, μια παράσταση, ένα έθιμο ή μια έκθεση, δεν είναι απλώς θεατές. Γίνονται μέρος μιας συλλογικής εμπειρίας. Ο πολιτισμός γεφυρώνει διαφορές ηλικίας, κοινωνικής ή μορφωτικής προέλευσης, χωρίς αποκλεισμούς. Παράλληλα, καλλιεργεί την ενεργή συμμετοχή, όταν οι πολίτες δεν καταναλώνουν απλώς δράσεις αλλά συνδημιουργούν μέσα από συλλόγους και ομάδες. Έτσι δυναμώνει το αίσθημα του «ανήκειν». Και όταν αυτό ξεκινά από τα παιδιά, ο κοινωνικός ιστός γίνεται πιο δυνατός και πιο δημοκρατικός.
Ποιος είναι ο ρόλος του πολιτισμού σε περιόδους κρίσεων (οικονομικών, κοινωνικών ή υγειονομικών);
Απάντηση – Ο ρόλος του πολιτισμού σε περιόδους κρίσης είναι καθοριστικός, και αυτό το λέω από εμπειρία. Ζήσαμε οικονομικές, υγειονομικές και συνεχείς κοινωνικές κρίσεις, καταστάσεις που δεν τελειώνουν αλλά επιστρέφουν με άλλες μορφές. Σε τέτοιες στιγμές ο πολιτισμός λειτουργεί σαν καταφύγιο. Δίνει στους ανθρώπους ένα σταθερό σημείο αναφοράς, μια αίσθηση συνέχειας, μια υπενθύμιση ότι η ζωή δεν περιορίζεται μόνο στη δυσκολία. Ο πολιτισμός είναι μοναδικός τρόπος να μετατρέπεται ο φόβος σε ελπίδα, μια μορφή αντίστασης. Μέσα από τη μουσική, το θέατρο, το βιβλίο, οι άνθρωποι επικοινωνούν, μοιράζονται και ξαναβρίσκουν νόημα. Στις κρίσεις ο πολιτισμός αποδεικνύει ότι δεν είναι πολυτέλεια· είναι ανάγκη, για να αντέξει και να σταθεί όρθια μια κοινωνία.
Πώς εξασφαλίζεται η προσβασιμότητα όλων των πολιτών στις πολιτιστικές εκδηλώσεις;
Απάντηση – Η προσβασιμότητα όλων των πολιτών στον πολιτισμό αποτελεί σαφή και σταθερή οδηγία του Δημάρχου μας, πάνω στην οποία στηρίζεται ο συνολικός σχεδιασμός της πολιτιστικής πολιτικής του Δήμου. Η κατεύθυνση είναι ξεκάθαρη: οι πολιτιστικές εκδηλώσεις του Δήμου πρέπει, στην πλειονότητά τους, να είναι ανοιχτές σε όλο το κοινό και με ελεύθερη είσοδο.
Προς αυτή την κατεύθυνση κινούμαστε όλα αυτά τα χρόνια και όπου υπάρχει αντίτιμο είναι το ελάχιστο που διασφαλίζει την ποιότητα των δράσεων. Γιατί ο πολιτισμός δεν είναι προνόμιο, αλλά δημόσιο αγαθό. Σχεδιάζεται μαζί με την κοινωνία και όχι ερήμην της, σε συνεργασία με συλλόγους, σχολεία και δημιουργούς. Παράλληλα, αποκεντρώνεται και βγαίνει στον δημόσιο χώρο, στις γειτονιές και τις κοινότητες. Έτσι γίνεται πιο οικείος, πιο συμμετοχικός και ανήκει πραγματικά σε όλους.
Ποιες ήταν οι μεγαλύτερες δυσκολίες που αντιμετωπίσατε ως Αντιδήμαρχος Πολιτισμού από το 2014 μέχρι σήμερα;
Απάντηση – Από το 2014 μέχρι σήμερα οι δυσκολίες ήταν πολλές και διαρκείς. Κινηθήκαμε μέσα σε οικονομικές, κοινωνικές και υγειονομικές κρίσεις, που δεν άφηναν πολλά περιθώρια. Παρ’ όλα αυτά, οι βασικές μας επιλογές δεν άλλαξαν ποτέ. Η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, οι υποδομές και η στήριξη του σύγχρονου πολιτισμού ήταν και παραμένουν η γραμμή μας.
Η πιο δύσκολη περίοδος ήταν η πανδημία. Με προτεραιότητα τη δημόσια υγεία, προσπαθήσαμε να μη σβήσει η πολιτιστική ζωή. Και τελικά, παρά το «πνίξιμο», ο πολιτισμός όχι μόνο άντεξε, αλλά έδειξε δυναμική.
Μια άλλη δυσκολία είναι ότι το ανθρώπινο δυναμικό είναι ελάχιστο και σηκώνει δυσανάλογο βάρος.Παρ’όλα αυτά, όλοι οι συνεργάτες μου με επαγγελματισμό και μεράκι ανταποκρίνονται στις μεγάλες απαιτήσεις της Διεύθυνσης Πολιτισμου.
Πόσο εύκολο είναι να υλοποιηθεί πολιτιστική πολιτική με περιορισμένους οικονομικούς πόρους;
Απάντηση – Δεν είναι καθόλου εύκολο. Όταν προσπαθείς να ασκήσεις πολιτιστική πολιτική με περιορισμένους πόρους, χρειάζεται συνεχής ισορροπία ανάμεσα σε αυτά που θα ήθελες να κάνεις και σε αυτά που αντέχεις να υλοποιήσεις. Κάθε επιλογή μετράει περισσότερο. Χρειάζεται ιεράρχηση, καθαρές προτεραιότητες και στόχευση. Δεν μπορείς να τα κάνεις όλα, πρέπει να διαλέγεις τι έχει ουσιαστικό αποτύπωμα και διάρκεια. Σε αυτές τις συνθήκες, ο πολιτισμός δεν σχεδιάζεται για τον εντυπωσιασμό, αλλά για να αντέχει στον χρόνο. Παράλληλα, απαιτείται ευρηματικότητα: συνεργασίες, αξιοποίηση δομών και χώρων, καλύτερη οργάνωση. Η εμπειρία δείχνει ότι πολιτιστική πολιτική μπορεί να υπάρξει, αν υπάρχει βούληση, συνεργασία και εμπιστοσύνη. Δεν είναι εύκολο, αλλά είναι αναγκαίο.
Ποιοι είναι οι βασικοί στόχοι σας για τα επόμενα χρόνια στον τομέα του πολιτισμού;
Απάντηση – Οι στόχοι μου για τα επόμενα χρόνια στον πολιτισμό δεν αλλάζουν από τη γραμμή που χαράξαμε το 2014. Όταν μια πολιτική λειτουργεί και έχει αποτέλεσμα, δεν χρειάζεται να αλλάζεις κατεύθυνση, αλλά να τη βελτιώνεις. Σταθερή προτεραιότητα παραμένει η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, υλικής και άυλης, μαζί με τη συντήρηση και τον εκσυγχρονισμό των πολιτιστικών υποδομών και, όπου χρειάζεται, τη δημιουργία νέων. Ταυτόχρονα, συνεχίζουμε να στηρίζουμε τον σύγχρονο πολιτισμό. Γιατί ο πολιτισμός, όπως είπαμε, δεν είναι μόνο το παρελθόν μας, είναι και αυτό που δημιουργείται σήμερα.
Υπάρχουν σχέδια για νέες πολιτιστικές υποδομές ή θεσμούς στο Αγρίνιο;
Απάντηση – Ναι, υπάρχουν σχέδια για νέες πολιτιστικές υποδομές, και μάλιστα κάποια από αυτά δεν είναι απλώς σχεδιασμοί, αλλά βρίσκονται ήδη σε προχωρημένο στάδιο.
Καταρχάς, είναι γνωστό σε όλους ότι το κτίριο των Αποθήκων Παπαστράτου έχει δρομολογηθεί να μετατραπεί σε Κέντρο Πολιτισμού. Πρόκειται για ένα εμβληματικό έργο για την πόλη, το οποίο έχει ήδη μπει στην τελική ευθεία των εξελίξεων
Όσον αφορά τη δημιουργία νέων θεσμών, εκεί τα πράγματα απαιτούν μεγαλύτερη προσοχή. Δεν είναι αυτοσκοπός να προσθέτεις θεσμούς απλώς για να προσθέτεις. Η εμπειρία μάς έχει δείξει ότι ένας θεσμός έχει αξία μόνο όταν μπορεί να στηριχθεί στον χρόνο, να έχει περιεχόμενο και να ανταποκρίνεται σε πραγματικές ανάγκες της πόλης και της κοινωνίας.
Γι’ αυτό και η λογική μας είναι πρώτα να ισχυροποιούμε τις υποδομές, να βελτιώνουμε και να εξελίσσουμε τους υπάρχοντες θεσμούς και, όταν οι συνθήκες το επιτρέπουν, να προχωρούμε σε νέες πρωτοβουλίες με σταθερότητα και σοβαρό σχεδιασμό. Γιατί το ζητούμενο δεν είναι απλώς το «καινούργιο», αλλά το απολύτως βιώσιμο, το απολύτως λειτουργικό και ουσιαστικό για τον πολιτισμό της πόλης.
Πώς μπορεί ο πολιτισμός να συνδεθεί με τον τουρισμό και την εξωστρέφεια της πόλης;
Απάντηση – Ο πολιτισμός μπορεί να συνδεθεί ουσιαστικά με τον τουρισμό και την εξωστρέφεια, και αυτό στο Αγρίνιο έχει ήδη αρχίσει να φαίνεται. Μέχρι πριν λίγα χρόνια τα Χριστούγεννα η πόλη δεν ήταν προορισμός· σήμερα δύσκολα βρίσκεις δωμάτιο. Οι εκδηλώσεις, το κλίμα και η ζωντάνια λειτουργούν ως πόλος έλξης. Σε μια εποχή που ο κλασικός τουρισμός κορέστηκε, ο πολιτισμός δίνει εναλλακτικές: έθιμα, φεστιβάλ, θρησκευτικές και πολιτιστικές διαδρομές, μαθητικά φεστιβάλ, χαλκούνια, διεθνείς διοργανώσεις φέρνουν κόσμο στην πόλη. Έτσι ο πολιτισμός γίνεται τουρισμός στην πράξη, με ποιότητα, ταυτότητα και διάρκεια.
Τι μήνυμα θα θέλατε να στείλετε στους πολίτες του Αγρινίου σχετικά με τη σημασία του πολιτισμού στην καθημερινή ζωή;
Απάντηση – Το μήνυμα που θέλω να στείλω στους πολίτες του Αγρινίου είναι ότι για μένα ο πολιτισμός είναι το αποτύπωμα που αφήνουν οι αξίες μας στην καθημερινότητά μας. Είναι ο τρόπος που ζούμε, που σεβόμαστε ο ένας τον άλλον και τον κοινό μας χώρο. Όταν λέμε ότι μια κοινωνία είναι «πολιτισμένη», εννοούμε απλά πράγματα, εννοούμε ανθρώπους με χαμόγελο, σεβασμό, καθαρότητα, ευγένεια. Αυτά είναι πολιτισμός στην πράξη. Αν τον δούμε ως στάση ζωής κερδίζουμε κάτι πολύ πιο ουσιαστικό: μια πόλη με συνοχή, σεβασμό και ανθρώπινη ζεστασιά.
